Nakliyat sigortası, kara, deniz, hava ya da demiryoluyla taşınan malların yolculuk sırasında kaza, yangın, hırsızlık, kırılma gibi nedenlerle zarar görmesi ya da kaybolması halinde, poliçede seçilen teminat kapsamında malın değerini karşılayan bir sigortadır. Yük sigortası ya da emtia nakliyat sigortası olarak da bilinir.
Nakliyat sigortası nedir?
Nakliyat sigortası, malın satıcının deposundan çıkıp alıcıya teslim edilene kadar geçen yolculukta karşılaştığı riskleri güvenceye alır. Yurt içi sevkiyatlar, ithalat ve ihracat için yapılabilir; taşıma kara, deniz, hava ya da demiryoluyla veya bunların birleşimiyle gerçekleşebilir. Malın sahibi ya da riski taşıyan taraf tarafından yaptırılır.
Taşımacılık sigortası denince akla gelebilecek iki ürünü ayırmak gerekir. Emtia nakliyat sigortası yükün kendisini korur. Nakliye firmasının yaptırdığı taşıyıcı sorumluluk ya da CMR sigortası ise taşıyıcının yasal sorumluluğunu korur; farkı aşağıda ayrıca anlattık. İhracatçıların bildiği ihracat kredi sigortası da farklı bir üründür: malın hasarını değil, alıcının ödeme yapmaması riskini karşılar.
Bir başka sık karışıklık da trafik sigortasıdır. Zorunlu trafik sigortası yalnızca kazada karşı tarafa verilen zararı öder; sigortalı aracın taşıdığı yükteki hasar kapsam dışıdır. Kamyonunuzdaki mal için ayrıca nakliyat sigortası gerekir.
Nakliyat sigortası neleri kapsar?
Nakliyat sigortası; seçilen teminat türüne göre taşıma aracının kaza yapması, devrilmesi ya da çarpışması, yangın ve infilak, geminin batması veya karaya oturması, yükleme ve boşaltma sırasında oluşan hasarlar, hırsızlık ve kırılma gibi riskleri kapsar. Geniş teminatta istisnalar dışındaki tüm kaza kaynaklı hasarlar karşılanır.
- Taşıma aracına gelen kazalar: Kamyonun devrilmesi, çarpışma, trenin raydan çıkması, geminin batması ya da karaya oturması.
- Yangın ve infilak: Taşıma aracında, limanda ya da aktarma deposunda çıkan yangın.
- Yükleme, boşaltma ve aktarma: Vinçten düşme, forkliftle zarar görme gibi elleçleme hasarları (geniş teminatta).
- Hırsızlık ve kayıp: Yükün tamamının ya da bir kısmının çalınması veya teslim edilememesi (geniş teminatta).
- Müşterek (genel) avarya ve kurtarma masrafları: Deniz taşımalarında geminin ve yükün kurtarılması için yapılan fedakârlık ve masraflardan yük sahibine düşen pay.
Tam ziya teminatı nedir?
Tam ziya teminatı, yalnızca malın tamamen yok olduğu ya da kullanılamaz hale geldiği durumlarda ödeme yapan, en dar kapsamlı nakliyat teminatıdır. Kısmi hasarlar karşılanmaz. Primi düşük olduğu için hurda, dökme ya da düşük değerli yüklerde tercih edilebilir; ancak kırılabilir veya değerli mallar için genellikle yeterli değildir.
ICC (A), (B) ve (C) klozları arasındaki fark
Institute Cargo Clauses (ICC), uluslararası nakliyat sigortasında yaygın kullanılan standart teminat klozlarıdır. ICC (A) istisnalar dışında tüm riskleri kapsayan en geniş teminattır. ICC (B) sayılan belirli riskleri, ICC (C) ise daha dar bir risk listesini kapsar. Kloz daraldıkça prim düşer, ama açıkta kalan riskler artar.
| Risk | ICC (A) | ICC (B) | ICC (C) |
|---|---|---|---|
| Yangın ve infilak | Evet | Evet | Evet |
| Geminin karaya oturması, batması, alabora olması | Evet | Evet | Evet |
| Kara taşıtının devrilmesi, trenin raydan çıkması | Evet | Evet | Evet |
| Taşıtın çarpışması ya da bir cisme çarpması | Evet | Evet | Evet |
| Müşterek avarya fedakârlığı, yükün denize atılması | Evet | Evet | Evet |
| Deprem, yanardağ püskürmesi, yıldırım | Evet | Evet | Hayır |
| Dalgaların yükü güverteden sürüklemesi | Evet | Evet | Hayır |
| Deniz, göl ya da nehir suyunun gemiye, konteynere veya depoya girmesi | Evet | Evet | Hayır |
| Yükleme-boşaltmada denize düşen paketin tam ziyaı | Evet | Evet | Hayır |
| Hırsızlık, kırılma, ıslanma gibi diğer kaza kaynaklı hasarlar | Evet (istisnalar hariç) | Hayır | Hayır |
Savaş ve grev riskleri üç klozda da kapsam dışıdır; ihtiyaç halinde savaş ve grev klozları ayrıca eklenir. Yurt içi taşımalarda da benzer şekilde geniş ve dar teminat seçenekleri sunulur; hangi risklerin dahil olduğu poliçede yazar.
Nakliyat sigortası neleri kapsamaz?
Nakliyat sigortası; yetersiz ya da uygunsuz ambalaj ve istif, gecikme, sigortalının kasıtlı kusuru, olağan fire ve sızıntı, malın kendi doğasından kaynaklanan bozulmalar ile savaş ve grev gibi ek kloz gerektiren riskleri kapsamaz. Kesin istisnalar seçilen kloza ve poliçe şartlarına göre değişir.
- Yetersiz ambalaj ve istif: Yolculuğa dayanacak şekilde paketlenmemiş ya da araca, konteynere yanlış yerleştirilmiş malların hasarı.
- Gecikme: Sigortalı bir risk nedeniyle olsa bile gecikmenin yol açtığı zarar ve kayıplar (pazar kaybı, ceza).
- Kasıtlı kusur: Sigortalının bilerek ve isteyerek yol açtığı zararlar.
- Olağan fire: Dökme yüklerde normal ağırlık ve hacim kaybı, olağan sızıntı ve aşınma.
- Malın kendi doğası: Kendiliğinden bozulma, çürüme, paslanma gibi dış bir olaya bağlı olmayan hasarlar.
- Savaş, grev ve nükleer riskler: Ek klozla teminata alınmadıkça kapsam dışıdır.
Ambalaj tazminatı belirler: Hasar sonrası ilk incelenen konulardan biri ambalaj ve istiftir. Kırılabilir mallarda uygun koruma, ağır yüklerde sabitleme, neme duyarlı ürünlerde nem önleyici kullanmak; ambalajı ve yüklemeyi fotoğrafla belgelemek olası bir anlaşmazlıkta elinizi güçlendirir.
Nakliyat sigortası bedeli nasıl belirlenir?
Nakliyat sigortası bedeli genellikle malın fatura değerine navlun ve sigorta gideri eklenerek, üzerine beklenen kâr için %10 ilave edilerek belirlenir. Uluslararası ticarette yaygın uygulama CIF değerinin %110’udur; Incoterms kurallarına göre CIF ve CIP satışlarda satıcının yaptıracağı sigortanın asgari bedeli de sözleşme fiyatının %110’udur.
Örneğin (varsayımsal rakamlarla): Fatura değeri 100.000 USD, navlunu 8.000 USD olan bir ihracat yükünde bedel yaklaşık (100.000 + 8.000) × 1,10 = 118.800 USD olarak hesaplanır. Prim, bu bedele malın türüne, taşıma şekline, güzergâha ve seçilen kloza göre belirlenen oranın uygulanmasıyla bulunur.
Bedeli düşük göstermek primi azaltır ama hasar anında eksik sigorta nedeniyle tazminat da aynı oranda düşer. Yurt içi sevkiyatlarda bedel genellikle fatura değeri esas alınarak belirlenir.
Incoterms’e göre nakliyat sigortasını kim yaptırır?
Incoterms 2020 kurallarında yalnızca CIF ve CIP teslim şekillerinde satıcı, alıcı lehine sigorta yaptırmakla yükümlüdür: CIF’te en az ICC (C), CIP’te ise en az ICC (A) teminatıyla. Diğer teslim şekillerinde sigorta zorunlu değildir; ancak riski taşıyan taraf kendi menfaati için sigorta yaptırmalıdır.
| Teslim şekli | Yolculukta riski kim taşır? | Sigorta |
|---|---|---|
| EXW, FCA, FAS, FOB | Teslim ya da yükleme noktasından sonra alıcı | Satıcının yükümlülüğü yok; alıcı yaptırmalı |
| CFR, CPT | Navlunu satıcı öder, risk teslimle alıcıya geçer | Satıcının yükümlülüğü yok; alıcı yaptırmalı |
| CIF | Gemiye yüklemeden sonra alıcı | Satıcı, alıcı lehine en az ICC (C) ve %110 bedelle yaptırır |
| CIP | İlk taşıyıcıya teslimden sonra alıcı | Satıcı, alıcı lehine en az ICC (A) ve %110 bedelle yaptırır |
| DAP, DPU, DDP | Varış yerine kadar satıcı | Yükümlülük yok; riski taşıyan satıcı yaptırmalı |
CIF’te satıcının yaptırdığı asgari ICC (C) teminatı birçok yük için dar kalabilir. Alıcıysanız ek teminat isteyebilir ya da kendi adınıza daha geniş bir poliçe yaptırabilirsiniz.
Emtia nakliyat sigortası ile CMR sigortası arasındaki fark
Emtia nakliyat sigortası yük sahibini korur ve poliçedeki risk gerçekleştiğinde, taşıyıcının kusuru aranmaksızın malın değerini öder. CMR ya da taşıyıcı sorumluluk sigortası ise nakliye firmasını korur; yalnızca taşıyıcının yasal sorumluluğu doğduğunda ve bu sorumluluğun sınırları içinde ödeme yapar. Bu fark, hasar anında alacağınız tazminatı doğrudan etkiler.
| Emtia nakliyat sigortası | Taşıyıcı sorumluluk (CMR) sigortası | |
|---|---|---|
| Kimi korur? | Yük sahibini (satıcı ya da alıcı) | Taşıyıcıyı (nakliye ve lojistik firması) |
| Ne zaman öder? | Teminat altındaki risk gerçekleştiğinde | Taşıyıcı yasal olarak sorumlu tutulduğunda |
| Tazminat sınırı | Sigorta bedeli, yani malın değeri | Taşıyıcının yasal sorumluluk sınırı |
| Kim yaptırır? | Teslim şekline göre satıcı ya da alıcı | Taşımacı |
Uluslararası karayolu taşımalarında taşıyıcının sorumluluğu CMR Konvansiyonu’na, yurt içinde ise Türk Ticaret Kanunu’na tabidir. Her ikisinde de ziya ve hasar halinde tazminat, kural olarak gönderinin brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 Özel Çekme Hakkı (SDR) ile sınırlıdır (TTK md. 882). Değerli bir yükte bu sınır malın değerinin çok altında kalabilir; taşıyıcı mücbir sebep ya da yetersiz ambalaj gibi hallerde sorumluluktan da kurtulabilir.
Güncel karayolu taşıma mevzuatında, tehlikeli madde taşımaları için öngörülen zorunlu sigorta dışında, yük için genel bir taşıyıcı sorumluluk sigortası zorunluluğu yer almıyor. Yine de yük sahipleri ve lojistik sözleşmeleri bu sigortayı sıklıkla şart koşar. Kısacası nakliye firmasının CMR sigortası olması, yük sahibinin kendi nakliyat sigortasının yerini tutmaz.
Nakliyat hasarında ne yapmalısınız?
Malı teslim alırken mutlaka kontrol edin; görünür hasar varsa teslim belgesine ve taşıma senedine ihtirazi kayıt düşün. Görünmeyen hasarları teslimden sonraki yedi gün içinde taşıyıcıya yazılı bildirin, sigorta şirketinize hemen haber verin ve eksper incelemesi bitmeden hasarlı malı elden çıkarmayın.
- Teslimde kontrol ve ihtirazi kayıt: Ambalajda ezilme, ıslaklık, mühür kırığı gibi izler varsa teslim belgesine ve CMR senedine yazın, taşıyıcıya imzalatın.
- Süreleri kaçırmayın: Yurt içi karayolu taşımalarında açıkça görülmeyen hasar teslimden sonra yedi gün içinde, gecikme ise 21 gün içinde yazılı olarak bildirilmelidir (TTK md. 889). CMR’de de görünmeyen hasar için süre, pazar günleri ve resmi tatiller hariç yedi gündür. Deniz ve hava taşımalarında süreler farklıdır.
- Sigortacıya bildirin: Hasarı vakit kaybetmeden sigorta şirketinize ya da acentenize bildirin ve eksper talep edin.
- Zararı sınırlayın: Islanan malı kurutmak, sağlam kısmı ayırmak gibi makul önlemleri alın; hasarlı malı eksper görmeden imha etmeyin ya da satmayın.
- Belgeleri toplayın: Poliçe ya da sigorta sertifikası, fatura, çeki listesi, taşıma senedi (CMR, konşimento ya da hava yolu senedi), ihtirazi kayıt, fotoğraflar ve taşıyıcıya yazılan talep mektubu.
Rücu hakkını koruyun: Sigorta şirketi tazminatı ödedikten sonra kusurlu taşıyıcıya rücu eder. Taşıyıcıyı sorumluluktan kurtaran bir belge imzalamak ya da ihtirazi kaydı atlamak, tazminatınızı riske atabilir. Süreci adım adım Hasar Desteği sayfamızda anlattık.
Nakliyat sigortası nasıl yaptırılır?
Nakliyat sigortası, sevkiyat başlamadan önce yaptırılmalıdır. Teklif için malın cinsi ve ambalajı, fatura değeri, taşıma şekli, çıkış ve varış noktaları, sevkiyat tarihi, teslim şekli (Incoterms) ve istenen teminat türü yeterlidir. Tek bir sevkiyat için sefer bazlı poliçe, düzenli sevkiyat için yıllık poliçe tercih edilir.
- Malın cinsi, miktarı, ambalaj şekli ve fatura değeri
- Taşıma şekli (kara, deniz, hava, demiryolu) ve güzergâh
- Sevkiyat tarihi, taşıyıcı ve araç ya da gemi bilgileri
- Satış sözleşmesindeki teslim şekli ve istenen kloz
Flotan ve abonman poliçe nedir?
Sık sevkiyat yapan işletmeler her yük için ayrı poliçe düzenletmek yerine yıllık poliçeler kullanır. Abonman poliçede belirli bir dönemdeki sevkiyatlar önceden kararlaştırılan şartlarla teminat altına alınır ve her sevkiyat sigortacıya bildirilir. Flotan poliçede ise önceden belirlenen toplam bir bedel üzerinden poliçe açılır, her sevkiyatın değeri bu bedelden düşülür. Her iki yöntem de bildirim unutulmadığı sürece sevkiyatların açıkta kalmasını önler ve işlemleri hızlandırır. Düzenli sevkiyat yapan üretim ve ticaret firmaları, nakliyatı diğer işletme teminatlarıyla birlikte KOBİ ticari sigortası çerçevesinde de planlayabilir.
Sevkiyatınızın türüne ve teslim şeklinize göre farklı sigorta şirketlerinden teklif alıyor, klozları ve fiyatları karşılaştırarak size uygun poliçeyi birlikte seçiyoruz.
Sıkça sorulan sorular
Nakliyat sigortası zorunlu mu?
Genel olarak isteğe bağlıdır. Ancak CIF ve CIP teslim şekillerinde satıcı, Incoterms kuralları gereği alıcı lehine sigorta yaptırmakla yükümlüdür. Akreditifli işlemlerde de bankalar sigorta belgesi isteyebilir.
Trafik sigortası araçtaki yükü kapsar mı?
Hayır. Zorunlu trafik sigortası yalnızca kazada karşı tarafa verilen zararı karşılar; sigortalı aracın taşıdığı yükteki hasar kapsam dışıdır. Yük için ayrıca nakliyat sigortası yaptırılmalıdır.
Nakliye firmasının CMR sigortası varsa ayrıca nakliyat sigortası gerekir mi?
Genellikle evet. CMR sigortası yalnızca taşıyıcı sorumlu olduğunda ve kilogram başına yasal sınır kadar öder. Malın tam değerini kusur aranmaksızın korumak için yük sahibinin kendi emtia nakliyat sigortası gerekir.
ICC (A) ile ICC (C) arasındaki fark nedir?
ICC (A), istisnalar dışında tüm kaza kaynaklı hasarları kapsayan en geniş teminattır. ICC (C) ise yangın, infilak, batma, devrilme ve çarpışma gibi sınırlı sayıdaki büyük riskleri kapsar; hırsızlık ve kırılma gibi hasarları karşılamaz.
Nakliyat sigortası bedeli nasıl hesaplanır?
Uluslararası ticarette yaygın uygulama, malın fatura değerine navlun ve sigorta gideri eklenerek bulunan CIF değerinin yüzde 110’udur. Aradaki yüzde 10 beklenen kârı temsil eder.
Hasarlı teslim alınan malda ne yapmalıyım?
Görünür hasarı teslim belgesine ihtirazi kayıt olarak yazın, görünmeyen hasarı yedi gün içinde taşıyıcıya yazılı bildirin, sigorta şirketinize hemen haber verin ve eksper incelemesi bitmeden malı elden çıkarmayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Teminatlar, muafiyetler, limitler, süreler ve başvuru yolları sigorta şirketine, poliçe özel şartlarına ve güncel mevzuata göre değişebilir. Size özel durum için poliçe genel şartlarını inceleyin ya da bize danışın.