İşveren mali sorumluluk sigortası (İMS) nedir, neleri kapsar?

İşveren mali sorumluluk sigortası (İMS), iş yerinizde meydana gelen bir iş kazası nedeniyle çalışanınızın ya da yakınlarının size yönelttiği tazminat taleplerini ve SGK’nın açtığı rücu davası sonucunda ödemeniz gereken tutarları poliçe limitleri dahilinde karşılayan bir sorumluluk sigortasıdır. Kısaca İMS sigortası ya da işveren sorumluluk sigortası olarak da bilinir.

İşveren mali sorumluluk sigortası nedir?

İşveren mali sorumluluk sigortası, işverenin iş kazalarından doğan hukuki sorumluluğunu güvence altına alır. Size hizmet sözleşmesiyle bağlı ve sosyal sigorta kapsamındaki çalışanlarınızın iş kazası sonrası talep ettiği tazminatları, SGK’nın size rücu ettiği tutarları ve bu davalardaki yargılama giderlerini poliçedeki limitlere kadar öder.

Burada önemli bir ayrım var: Çalışanınız iş kazası geçirdiğinde tedavisi, iş göremezlik ödeneği ve bağlanacak gelir SGK tarafından karşılanır. Ancak bu ödemeler çoğu zaman gerçek zararın tamamını karşılamaz; aradaki fark için çalışan ya da yakınları işverene dava açabilir. Kaza işverenin kusuruyla olmuşsa SGK da yaptığı ödemeleri işverenden geri ister. İMS bu iki riski hedefler.

Poliçe genellikle belirli bir iş yeri ve faaliyet için bir yıllık düzenlenir. Kapsam, işverenin kanuni sorumluluğuyla sınırlıdır; sözleşmeyle üstlendiğiniz ek yükümlülükler kural olarak kapsam dışında kalır.

İş kazasından sonra işvereni hangi talepler bekler?

Bir iş kazasının ardından işveren genellikle iki ayrı taleple karşılaşır: SGK’nın, çalışana yaptığı ve ileride yapacağı ödemeleri geri istediği rücu davası ve çalışanın ya da vefat halinde yakınlarının açtığı tazminat davası. İkisinde de belirleyici olan, işverenin kusuru ve iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyup uymadığıdır.

SGK’nın rücu davası

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 21. maddesine göre iş kazası veya meslek hastalığı, işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucunda meydana gelmişse, SGK’nın çalışana veya hak sahiplerine yaptığı ve yapacağı ödemeler ile bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri işverene ödettirilir. Bu tutar, çalışanın işverenden isteyebileceği tazminatla sınırlıdır ve işverenin sorumluluğu belirlenirken kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.

Kalıcı iş göremezlik ya da ölümle sonuçlanan kazalarda bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri yüksek tutarlara ulaşabilir. Bu tutarın toplu olarak istenmesi, küçük bir işletmenin nakit akışını ciddi şekilde zorlayabilir.

Çalışanın ve yakınlarının tazminat talepleri

Kazada yaralanan çalışan; tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücünün azalmasından doğan zararlar için maddi tazminat isteyebilir. Çalışanın vefatı halinde yakınları destekten yoksun kalma tazminatı ve cenaze giderlerini talep edebilir. SGK’nın bağladığı gelirler hesapta dikkate alındığından işverenden istenen, genellikle bu yardımların karşılamadığı kısımdır.

Çalışan ve yakınları ayrıca yaşadıkları acı ve üzüntü için manevi tazminat isteyebilir. Manevi tazminatın İMS kapsamında olup olmadığı poliçeye göre değişir; aşağıda ayrıntısını anlattık.

6331 sayılı Kanun ve işverenin yükümlülükleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü doğrudan işverene verir. İşveren risk değerlendirmesi yapmak ya da yaptırmak, mesleki risklere karşı tedbir almak, eğitim ve bilgi vermek ve tedbirlere uyulup uyulmadığını denetlemek zorundadır. Dışarıdan İSG hizmeti almak bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Bu yükümlülüklerdeki her eksiklik, kaza sonrası kusur incelemesinde işverenin aleyhine değerlendirilebilir. İMS sorumluluğun mali sonucunu karşılar; ancak tedbir alma yükümlülüğünün yerine geçmez.

İşveren mali sorumluluk sigortası neleri kapsar?

İMS; iş yerinde meydana gelen iş kazaları nedeniyle çalışanlarınızın veya hak sahiplerinin SGK yardımlarını aşan tazminat taleplerini, SGK’nın rücu davaları sonunda ödenecek tutarları, mahkeme masraflarını ve avukatlık ücretlerini poliçe limitleri dahilinde karşılar. Meslek hastalığı ve manevi tazminat gibi başlıklar ise genellikle ek teminatla eklenir.

• Çalışanın tazminat talepleri: SGK’nın karşılamadığı maddi zararlar için açılan davalar ve sonucunda ödenecek tazminatlar.
• SGK rücu talepleri: SGK’nın 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesine dayanarak işverene yönelttiği tutarlar.
• Yargılama giderleri: Davalardaki mahkeme masrafları ve avukatlık ücretleri, poliçe limiti içinde.

Teminat limitleri nasıl belirlenir?

İMS poliçelerinde tazminatın üst sınırı genellikle üç ayrı limitle tanımlanır. Limitleri siz seçersiniz; yüksek limit daha yüksek prim demektir, ancak ağır bir kazada düşük limit sizi açıkta bırakabilir.

Limit belirlerken çalışanlarınızın ücret düzeyini, aynı anda kaç kişinin risk altında olduğunu (ör. iskele, üretim hattı) ve sektörünüzdeki tazminat büyüklüklerini birlikte değerlendirmek gerekir.

İşveren mali sorumluluk sigortası neleri kapsamaz?

İMS, kasten verilen zararları, sözleşmeyle üstlenilen ve kanuni sorumluluğu aşan talepleri, savaş, terör ve nükleer kaynaklı zararları kapsamaz. Meslek hastalıkları, manevi tazminat, servis aracıyla işe gidiş-geliş ve yurt dışındaki kazalar ise aksi kararlaştırılmadıkça kapsam dışıdır; bunlar ek teminatla poliçeye eklenebilir.

• Meslek hastalıkları: Toz, gürültü veya kimyasal maruziyet gibi nedenlerle zamanla ortaya çıkan hastalıklar iş kazasından ayrı bir risktir ve genellikle ayrı bir ek teminat olarak eklenir.
• Manevi tazminat: Standart kapsamda yer almaz; birçok sigorta şirketi ek teminat olarak sunar.
• Servis aracıyla taşıma ve görevli gönderme: İşverenin sağladığı araçla işe gidiş-geliş sırasında ya da başka bir yere görevli gönderilen çalışanın asıl işini yapmadığı zamanlarda olan kazalar, aksi kararlaştırılmadıkça kapsam dışıdır.
• Yurt dışındaki kazalar: Türkiye sınırları dışında olan kazalar için ayrıca anlaşma gerekir.
• Taşeron çalışanları: Alt işverenin çalışanları genellikle onun kendi poliçesiyle güvenceye alınır. Asıl işveren olarak bu çalışanlara karşı sorumluluğunuzun kapsamda olup olmadığı poliçeye göre değişir.
• Kasıt: Kasten yapılan ya da bilerek sebep olunan zararlar her durumda kapsam dışıdır.

İşveren mali sorumluluk sigortası zorunlu mu?

Hayır. Türkiye’de işveren mali sorumluluk sigortası genel olarak yasal bir zorunluluk değildir; yaptırıp yaptırmamak işverenin kararıdır. Ancak bazı kamu ve özel ihalelerde, ana yüklenici ile taşeron arasındaki sözleşmelerde ya da kira ve hizmet sözleşmelerinde İMS poliçesi şart olarak istenebilir. Bu nedenle sözleşme imzalamadan önce sigorta maddelerini kontrol etmekte fayda var.

Zorunlu olmaması riskin olmadığı anlamına gelmez. SGK’ya prim ödemeniz iş kazası sonrası sorumluluğunuzu ortadan kaldırmaz; rücu ve tazminat talepleri sigortanız olmasa da doğrudan işletmenize yöneltilir.

İMS fiyatları neye göre belirlenir?

İşveren mali sorumluluk sigortası primi; işinizin faaliyet kolu ve tehlike sınıfına, çalışan sayısına, yıllık ücret bordrosu toplamına, seçtiğiniz limitlere ve iş yerinizin hasar geçmişine göre hesaplanır. Meslek hastalığı veya manevi tazminat gibi ek teminatlar da primi artırır. Bu nedenle aynı sektördeki iki işletmenin primi bile farklı çıkabilir.

• Faaliyet ve tehlike sınıfı: 6331 sayılı Kanun iş yerlerini az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak sınıflandırır. İnşaat veya madencilik gibi çok tehlikeli işlerde prim belirgin şekilde yükselir.
• Çalışan sayısı ve ücret bordrosu: Tazminatlar ücrete göre hesaplandığı için yıllık bordro toplamı primin temel girdilerindendir.
• Limitler: Kişi başı, kaza başı ve yıllık toplam limitler yükseldikçe prim artar.
• Hasar geçmişi: Geçmiş yıllardaki iş kazaları ve ödenen tazminatlar fiyatı etkiler.
• İSG uygulamaları: Güncel risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve alınmış güvenlik önlemleri, riskin değerlendirilmesinde olumlu rol oynar.

SGK iş kazası sigortası ile İMS arasındaki fark

SGK’nın iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, çalışanı koruyan zorunlu bir sosyal güvenlik koludur ve iş göremezlik ödeneği ile gelir bağlanmasını sağlar. İMS ise isteğe bağlıdır ve işvereni korur: SGK’nın rücu talebini ve çalışanın SGK yardımlarını aşan tazminat taleplerini karşılar. İkisi birbirinin yerine geçmez.

İşveren mali sorumluluk sigortası kimler için gerekli?

Çalışanı olan her işletme iş kazası riskiyle karşı karşıyadır; ancak İMS özellikle kazaların sık ve ağır olabildiği işlerde kritik hale gelir. İnşaat, üretim, depo ve lojistik, restoran mutfakları ile kapıcı, temizlik veya güvenlik görevlisi çalıştıran site yönetimleri bu grubun başında gelir.

• İnşaat ve tadilat: Yüksekten düşme, iskele ve iş makinesi kazaları; birden fazla çalışanın aynı anda etkilenebildiği işler.
• Üretim ve atölyeler: Pres, torna ve kesici makinelerle ya da kimyasallarla çalışma.
• Depo ve lojistik: Forklift, istifleme ve yükleme-boşaltma sırasında yaşanan kazalar.
• Restoran ve kafe mutfakları: Yanık, kesik ve kayıp düşme gibi sık görülen kazalar.
• Site ve apartman yönetimleri: Görevli çalıştıran yönetimler de işveren sıfatıyla sorumludur.

İş yerinize gelen müşteri, ziyaretçi veya komşulara verilen zararlar ise İMS’nin değil, üçüncü şahıs sorumluluk sigortasının konusudur. Küçük ve orta ölçekli işletmeler bu iki teminatı yangın ve hırsızlık gibi teminatlarla birlikte bir KOBİ ticari sigortası paketi içinde, çoğu zaman ek teminat olarak yaptırabilir.

İşveren mali sorumluluk sigortası nasıl yaptırılır?

İşveren mali sorumluluk sigortası teklifi için işletmenizin faaliyetini, çalışan sayısını ve ücret bordrosunu tanımlayan bilgiler yeterlidir. Sigorta şirketi bu bilgilerle riski değerlendirir ve seçtiğiniz limit ile ek teminatlara göre prim hesaplayıp teklifini sunar. Teklif hazırlamak için genellikle şu bilgiler istenir:

• Şirket unvanı, vergi numarası ve SGK iş yeri sicil numarası
• Faaliyet konusu ve iş yerinin adresi
• Çalışan sayısı ve yıllık ücret bordrosu toplamı
• Son yıllardaki iş kazası ve hasar bilgileri
• İstenen limitler ve ek teminatlar (meslek hastalığı, manevi tazminat)

Bu bilgilerle farklı sigorta şirketlerinden teklif alır, teminat ve istisnaları yan yana koyarak işletmenize uygun poliçeyi birlikte seçeriz.

İş kazası olursa ne yapmalı?

1. Müdahale edin: Yaralıya ilk yardım sağlayın, 112’yi arayın ve olay yerini güvenli hale getirin.
2. Bildirimleri yapın: 5510 sayılı Kanun’a göre kaza kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmelidir. Geç bildirimde aradaki süreye ait geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.
3. Sigorta şirketine haber verin: Kazayı ve size gelen ihtarname, dava dilekçesi ya da SGK yazılarını gecikmeden iletin.
4. Kendi başınıza ödeme yapmayın: Sigorta şirketinin onayı olmadan sorumluluğu kabul etmeniz veya tazminat ödemeniz poliçeden yararlanmanızı zorlaştırabilir.

Süreci adım adım Hasar Desteği sayfamızda bulabilir, 7/24 destek hattımızı arayabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Teminatlar, muafiyetler, limitler, süreler ve başvuru yolları sigorta şirketine, poliçe özel şartlarına ve güncel mevzuata göre değişebilir. Size özel durum için poliçe genel şartlarını inceleyin ya da bize danışın.